Soğan doğrandığında çoğu zaman gözlerin yaşardığı gerçeğini bilmeyen yoktur sanırım. Bilim adamları ABD’nin Cleveland kentindeki Case Westem Reserve Üniversitesinde yaptıkları belirtilen araştırmanın sonucuna göre “Soğan; mikroplar ve böceklere karşı biyokimyasal savunma mekanizmasını harekete geçiren bir enzim salgılıyor ve soğandaki sülfitleri parçalayarak sülfür aside dönüştürünce kısa zamanda uçucu duruma geçen sülfür oksid havada hızlı şekilde yayılarak göze ulaştığında tahriş olan gözler, yabancı maddeleri temizlemek için gözyaşı salgılamaya başlıyor…”
Soğan doğrarken gözlerin niçin yaşardığına yönelik bu ilmi tespiti anımsayışımın nedeni, bugünlerde kilosu 2,5 TL olan soğan fiyatının %100 artarak 5 TL’ye ulaşması oldu. Kimilerinin iddiasına göre soğan fiyatı artmaya devam edecek ve yıl sonuna kadar 10 TL’ye ulaşması ihtimali bile varmış. Bu söylemler tarım sektörü açısından kahredicidir. Bir zamanlar tarım sektörü sayesinde kendi kendine yeterli 7 ülkeden biri iken, şu an birçok tarım ürününü başka ülkelerden ithal ediyor olmamız, kahretmez olur mu?..
Halife Harun Reşid’in kardeşi olduğu rivayet edilen ve davranış, söylem, nükteleri ile çevresinde çok sevilen Behlül Dana’nın aile geçindirme konusundaki ilginç söylemlerinden birini, soğanla ilgili dile getirmiş olması nedeniyle aktarmak isterim. “Yıllarca bekar kaldıktan sonra evlenen Behlül’ün; neşesini kaybettiğine, kimse ile şakalaşmadığına, ilginç addedilecek meseleler anlatmaktan vazgeçtiğine tanık olanlar, kendisine neden eskiden olduğu gibi ibret alınacak meseleler anlatmadığını sorduklarında, “Eşimin benden Soğan istemiş olması yüzünden...” diyerek evin ihtiyaçlarını karşılama konusundaki sorumluluktan duyduğu ağırlığı beyan etmiş.
Siirt’li hemşerilerim Behlül’ün bu konudaki söylemini Siirt Arapçası ile;
“Talabuli fil beyt Basal’e, nisitu ışkat fi mesele..”
sözleriyle dile getiriyorlar. Yani “Eşim benden Soğan istedi, ne kadar mesele varsa unuttum” anlamına gelen şiirimsi bir ifade ile Behlül’ün ev geçindirme konusundaki endişesine işaret ediliyor. (BASAL’ın anlamı SOĞAN’dır.)
Kuru Soğan fiyatlarının bile 5 TL’ye ulaştığı ülkemizde, insanca yaşam koşullarının ne kadar zorlaştığını belgelemektedir. Sık-sık değişen ülkemiz gündemine rağmen, sık-sık ekonomik gündemden söz ediliyor olması da bu gerçeği çok net şekilde gözler önüne sermektedir. Soğan’ın neden gözyaşı salgıladıklarına yönelik ilmi tespiti anımsarken, bundan böyle tırmanan fiyatı vesilesiyle gözleri daha çok yaşaracağını da düşünmeden edemedim.
