29 Ekim 1923’te ilan edilen Cumhuriyetin önemini kavramak için 30 Ekim 1918’de imzalanmış olan Mondros Mütarekesinin şartlarını iyi bilmek gerekir. Bilmek gerekir ki nereden, nereye diyebilelim. İşte, 30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros Mütarekesinin maddeleri:
*Karadeniz'e
geçişi sağlamak üzere Boğazlar açılacak ve geçiş güvenliği için Çanakkale ve İstanbul boğazlarındaki istihkâmlar müttefiklerce işgal edilecek.
*Osmanlı sularındaki bütün mayın tarlaları ve öteki engeller gösterilecek; bunların taranmasına ve kaldırılmasına yardım edilecek.
*İtilâf devletleri uyruğu elan savaş esirleriyle ermeni esirleri İstanbul’da toplanacak ve kayıtsız şartsız, İtilâf devletlerine teslim edilecek.
*Sınırların korunması ve iç güvenliğin sağlanması için, taraflarca kararlaştırılacak gerekli sayıda askerî kuvvetten fazlası hemen terhis olunacak ve bunların silâh, cephane ve teçhizatı, itilâf kuvvetlerine teslim edilecek.
*Güvenlik görevlisi küçük tekneler dışındaki bütün Osmanlı savaş gemileri belirlenerek teslim edilecek ve Osmanlı limanlarından dışarı çıkmayacak.
*Osmanlı devletinin bütün liman ve tersaneleri itilâf devletleri gemilerinin yararlanmasına açık bulundurulacak.
*İtilâf devletleri, güvenliklerini tehlikede gördükleri herhangi bir stratejik bölgeyi, asker çıkarmak suretiyle işgal edebilecek (bu madde galip devletlerin kendilerini Wilson prensipleriyle bağlı saymadıklarını gösterir).
*Toros tünelleri, İtilâf devletlerince işgal edilecek (böylece güneydeki Türk kuvvetlerinin geri çekilmesini önlemek ve Güney Anadolu’yu işgal öngörülüyordu).
*Kafkasya ve İran’ın kuzeybatısında Türk kuvvetleri savaştan önceki yerlerine çekilecek (bu bölgede bir Ermenistan devleti kurulmasını öngören madde).
*Hükümet haberleşmeleri dışındaki her türlü haberleşme, itilâf devletlerince denetlenecek.
*Askerî veya ticarî, kara ve deniz araçları ve malzemesi tahrip edilmeyecek.
*Ülkenin ihtiyacından fazla olan kömür, akaryakıt ve deniz levazımatı İtilâf devletleri tarafından satın alınacak.
*Bütün demiryolları İtilâf devletleri memurlarınca denetlenecek, Kafkas demiryollarını ise doğrumdan doğruya itilâf memurları yönetecek ve Batum’un işgaline karşı durulmayacak.
*Suriye, Irak, Hicaz, Yemen, Trablus ve Bingazi’deki türk kuvvetleri (muhafız birlikleri) en yakın itilâf kumandanına teslim olacak.
*Mısrata dahil olmak üzere, Trablus ve Bingazi’de işgal edilmiş bütün limanlar itilâf birliklerine teslim edilecek.
*İtilâf devletlerince esir alınmış Türkler hemen iade edilmeyerek, şimdilik bulundukları yerlerde muhafaza edilecek.
*İtilâf devletleri görevlilerinin çıkarlarını kollamak üzere, iaşe nezaretinde, denetçileri bulunacak.
*Osmanlı devleti, merkezî hükümetlerle bütün ilişkilerini kesecek.
*Alman ve Avusturya uyruklu, sivil ve asker bütün görevliler bir ay içinde Osmanlı ülkesinden ayrılmış olacak.
*Vilâyeti Sitte’de (Erzurum. Sivas, Diyarbakır, Elazığ, Van, Bitlis) herhangi bir karışıklık çıkacak olursa İtilâf devletleri bu bölgede önemli gördükleri yerleri işgal edebilecek.
*Taraflar arasında ateşkes durumu 18 Ekim 1918 günü sabahından itibaren başlayacak.
29 Ekim günleri kutladığımız Cumhuriyet Bayramı, yukarıda maddelerini yazdığımız Mondros mütarekesinin YIRTILARAK ÇÖP SEPETİNE ATILMASIDIR. Mondros ve Sevr anlaşmalarını bilmeden LOZAN’IN ve Cumhuriyetin kıymetini bilemeyiz!
