Koronavirüs pandemisinin de etkisiyle işsizliğin ürkütücü boyutlara ulaşacağı belirtilmekte. ODTÜ Öğretim Görevlisi Prof. Dr. Ebru Voyvoda ve Bilkent Üniversitesi'nden Prof. Dr. Erinç Yeldan'ın hazırladığı Covid-19 Raporu, Türkiye’de işsizliğin yüzde 33’e yükseleceğini, hane halkı gelirinin yüzde 46 azalacağını ortaya koyarken, işsizlikte çanların çalacağının kaçınılmaz olacağı ortaya çıkmaktadır.
Rapora göre Covid-19 salgının gayri safi yurt içi hasılada (GSYH) yüzde 26.7, toplam istihdamda ise yüzde 22.8'lik kayba neden olacağı bunun için de halka doğrudan gelir desteği verilmesinin, bu büyük çöküşe çare olabileceği belirtilmekte. 2020 yılı sonlarına doğru işsiz sayısının 15 milyona ulaşacağı belirtilirken, hane halkı harcanabilir gelirlerinin 2019'a görece olarak yüzde 46 düşeceği tahmin edilmekte. Aynı Rapora göre, bu büyük çöküşün gelir eşitsizliklerini daha da derinleştirmemesi için halka dağıtılacak doğrudan bir gelir desteğinin faydası, maliyetinden çok daha fazla olacak.
Raporda Türkiye'nin krize karşı politika önlemlerinin etkinliğini de kısıtlayan bu zayıflıklarla uygulanabilecek alternatif bir politika paketi tasarlanıyor. Bu paketin önceliği hane halkları emek gelirlerinin desteklenmesi şeklinde. Bu çerçevede önerilen
“emek gelir desteği”
paketinde, ücretliler ortalama ücretin yüzde 50'si kadar bir ödeme ile destekleniyor, küçük ve orta boy şirketler ve kendi hesabına çalışan kesime destek veriliyor ve kamu tüketim harcamaları yüzde 20 düzeyinde artırılıyor.
Model sonuçları emek gelir desteği paketinin mali yükünün 2019 sabit fiyatlarıyla 123.5 milyar TL düzeyinde olacağını ve 2019 milli gelirinin yüzde 2.9'una ulaşacağını gösteriyor.
Rapora göre, böyle bir paketin uygulanması ile hane halkları kullanılabilir ücret geliri kayıplarının yüzde 85'i telafi ediliyor ve yurt içi GSYH Covid-19 salgınının yaratması muhtemel düzeye görece yüzde 60'lık bir kazanım sağlıyor. Bunun da ötesinde bu model bütçe açığını yarı yarıya azaltıyor. Model sonuçları, böyle bir programın özellikle ara ve yatırım malları üreten sektörlerde canlanma yaratacağını gösteriyor.
Salgının derinleştireceği gelir eşitsizliğine karşı emek gelir desteğine öncelik verilmesi gerektiği belirtilen Raporda, emek gelir desteğinin neden gerekli olduğu şu ifadelerle ortaya konuyor:
Toplumun sağlığı nedeniyle faaliyeti durdurulan ve gelirini kaybeden insanlara bizzat öncelikle toplumun destek olması gerekir. İkinci olarak, bu yönde bir gelir desteği ekonomik daralmayı azaltır; dolayısıyla, odaklanmış emek gelir desteği programı sadece destek olunan kişilere değil, çarpan etkisi ile tüm topluma olumlu katkıda bulunur.
Bakalım, devlet baba bu raporları kale alarak gelir kaybına uğrayan vatandaşlarına doğrudan destek olmak için ciddi adımlar atacak mı!
