Büyük Din ve Devlet Adamı Siirtli Halil Hulki Aydın ile ilgili yazımıza, özet olarak hayatını anlatmağa çalışarak başlamıştık. Bugünkü yazımızda Halil Hulki’nin (ELFİYİ) adlı eseriyle ilgili döneminin âlimleri tarafından yazılanlardan bir kısmını sunmağa çalışacağız:
RAHMAN VE RAHİM OLAN ALLAH’IN ADIYLA
Fikirlerin baş parmağınca yapılan, boğazları süsleyen gerdanlıkların zımmında meydana gelen sırların intizamını göstermeyi kolaylaştıran Allah’a hamdolsun.
Gerekli olanları ilave etmekle birlikte, kısa ve anlamlı olarak izah ederek her asırda yeni başlayan öğrencilerin kolayca ezberlemeleri için kısa tuttum.
Salat ve selam, hâdislerinin hikmetinden büyük âlimlerin aciz kaldıkları zatın üzerine olsun. Fazilet sahibi ve güvenilir âl ve ashabının üzerine olsun. Bunlar cahillerin ve ariflerin çeşmesidirler.
Büyük nimetler üzerine akan, tüm insanların reisi, sultan, ibn-i Gazi sultan Abdulhamit Han; ibn-i Sultan Gazi Abdulmecit Han, ibn-i Sultan Gazi Mehmet Han’a kadar hepsine teşekkür ediyorum.
Allah saltanatını devamlı kılsın. Onunla birlikte vekil ve vezirlerinin yardımcısı olsun. O’nun izinden yürümüşler ahlakıyla sıfatlanmışlardır.
Milletin güveniliri, ariflerin tacı, devlet ve cömertlik sahibi Şeyhülislam (Cemalettin) için bir hediyedir. Müminlerin şiarını onun uzun hayatıyla geliştirsin. Cemalinin gölgesini bize devamlı kılsın. Onun azamet kovasından üzerimize akıtsın. Amin.
O hediyenin dolunayı parladığı bir gün bitiminde mis kokusu taştığında;
Şerefli kıymetli ve faziletin madenleri durumunda olan çevremizdeki zeki arkadaşlar yanımıza geldiler. Eşit olarak aynı seviyede;
Karşılıksız olarak birbirlerinden alıntı yapmadan, fikir hazinelerinden fışkıran takrizlerini döktüler, bildirdiler.
Sonuçta üstadın takrizi bulunmaktadır. Mesnetli olarak talebelere faydalı olmuştur. Allah hayrını yüceltsin. Her işin de faydasını kaim eylesin. Ben gelen takrizlerini, teberrüken yazmaya başladım. Yüce Allah ilk ve son arzularında muvaffak eylesin.
Büyüğümüz, alim, erdemli, Siirt Büyük camii İmamı Seyit Hacı Abdulferit Hasbi Efendi takriz ederek demiştir.
-Ey Allah’ın Halil’i (dostu!) Allah’ın mübarek zeytin ağacında bereket verdiği gibi, sende de nurundan bereket bıraksın.
-Gerçekten nahiv ilminde, nazmı akıcı bir kitap meydana getirdin. Allah rızası için güzel yapmışsın. -İnci ve cevher ondan daha kıymetli değildir. Bunun özü bize Allah katından gelmiştir. Onu kabul edin. Sonra deyin ki öncekilerin mükafatı Allah’ın cennetidir.-Bu öyle bir nesir öyle bir gelindir ki ondan başkası nikahlamamıştır. Hiç kimseye âşık olmamıştır. Yalnız Allah yolunda âşık olmuştur. Boyunlara sarılmış (inci) ve çağırarak demiştir ki ey kıskananlar bu Allah’ın bir nimetidir. Benim mehirim, bana bir beyit bina eylemiştir. Şekli ve yapısı Allah içindir.
-Bunu tasdik etmek için gerçekten imzaladım ve mühürledim. Bu eser8 Allah içindir.
Takriz ederek; alim, adil, seçkin erdemli ve zamanındaki emsallerinin büyüğü,
Şeyh Mahmud Cemaleddin Hamzavi Halidi Efendi demiştir.
Ey Halil, başlattığın erinle sevin. Zinde fikrin bize ışık tuttu. İnciden manzum bir gerdanlık yapmayı nahiv ilminin sırlarını ortaya çıkarmaya başardın. Mükafatın olsun. Bin beyitlik telif yaptın. Bu eserin bütün kitaplarda olanları içermektedir.
-Yapmış olduğun işinden dolayı hayırla mükafatlanmış oldun.
-Bu amelin devamlı olarak, meşhur oldun.
-Müjdeler, mutluluklar, tebrikler olsun.
-Gerçekten tarihi bir fayda verdin.
-Çaban karşılıksız kalmasın.
1308
Ben ebediyen Rabbinin Rahmetine muhtaç, ilim Ve tasavvuf ehlinin hizmetçisi Dürri Mescidinde Mahmut Cemaleddiin Hamzevi, Halidi
Bu takriz; bilgi ve erdem sahibi, hamle zaveyesinde gavs, münzevi Memduh’un Halifesi Şeyh Ahmed Hilmi Halidi’nindir.
-Bu kıymeti yüksek, emsali bulunmayan eserin Allah için olsun ey Halil Hulki.
-Bir ay içinde, bir cevher meydana getirmiş oldun. İnci gibi bir dizi.
-Bunu ezberleyenlere karşılık Allah seni mükafatlandırsın. Mükafatın en hayırlısıyla, kumlar tanesince.
-Gerçekten ilim meyvasından topladıkların kalpleri temizler, aydınlatır. Sözlerin yanlışlığını gösterir.
-İnsanın lisanını hata ayıbından korur. Her ne zaman müşkiller olur, mahal yaklaşırsa.
-Allah’a yemin olsun ki katiyen onun gibisini görmedim. Öyle bir elfiye ki soranın cevabını verir.
-Ey kovucular, Rabbinizden korkun. Hakkı inkâr etmeyin. Bu kıymetli bir nazımdır.
-Allah dilediğine nimetini verir. Allah’ın verdiğine kim razı olmazsa
-Allah onun aşırı hasedinden razı olmaz. Belki zarardadır. Devamlı azap içinde kalır.
-Tarihini yazdım. Kalbin hidayeti dua iledir. Rabbim kıyamette ona zahire verir.
1308
MÜRŞİD-İ GAVS-İ AZAM, TİLLOLU MEMDUH'UN EŞİĞİNİN HİZMETÇİSİ AHMED HİLMİ HALİDİ HAMZEVİ
Şeyh-ul Kura Torunu güzel ahlak sahibi, düzgün fikirli Molla Abdulhakim Hikmet Efendi’nin takrizi.
-Garip bir sanatı ihtiva eden, nazmiyatta yükseldin ey Halil,
-Bütün ilim ehlinin içinde, büyük kadir ve kıymete sahip oldun,
-Bahar mevsiminde âşıkların arzuladığı her şeyi ilmin bostanından topladın.
-Nahiv ilminde gerçekten yüksek yolda zafer buldun.
-Çünkü sen fikrinle altından bir beyit telif ettin.
-Kim ki şevkle etrafında dönerse, üzerine misk kokar, kuvvetli ufukta fazilete erer.
-Satırları sevgilinin boynunda yakut gerdanlıktır.
Talebeler için süt veren memedir.
-Bu kıymetli insanlığın kubbesinde bulunan, altınla, gümüşten olan, cidden satılmayan metaa kim sahip olabilir.
-Beyitleri bir ayda tamamlandı. Bu onun şiarındandır. Tarzı tatlıdır ve uygun olmayan lafızlardan uzaktır.
-Ya Rabbi her neye temayül ederse, çabasını genelleştir. Nereye giderse onu kârlı kıl.
BEN, MÜSTEHAK OLMAYARAK; İLMİN HİZMETKARI,
FAKİR, İHTİYAR, OKUYUCU.
HACI ABDURREZZAK'IN TORUNU, AFAKİ İFADE SAHİBİ
ABRULHAKİM HİKMET
AKRANLARI ARASINDA,
SEÇKİN, ÇOK ANLAYIŞLI, ZEKİ, İBN-İ ABBAS, MOLLA OSMAN NURİ EFENDİNİN TAKRİZİDİR.
-Ey Halil Hulki, Ey güzel konuşan. Sevap ufkunda herkesi geçtin.
-Sedeften bir inci çıkardığından beri akıl sahipleri onu sever.
-Taliplere bir hediye vermiş oldun. Genç olmakla birlikte ilimde şeyh oldun.
-Sevgililerin boynunda, nkabın altında, titreyen cevher gibi lafzı var.
-Güzelliği doğan ay gibidir. Bulutların engelinden saf olduğu zaman.
-Kitabın tüm konuları ihata eder. Kitaplara güzel bir şerhtir.
-Bin beyti bir ayda telif eyledin. Ne güzel ve doğru bir çaba
-Ya Rabbi çabasını hayırlı eyle. Ahrette kimin hakkı zayi olur.
-Vakıa takrizim yeterlidir. Ben ümitsizim ve ışığı bana gelecekte ümittir.
-Ben zengin ve her şeyi bilen Mevlaya mühtaç
Tazarru ve ilme mühtaç Hacı Osmanzade
OSMAN NURİ
Olgun, akıllı, seçkin, mahkeme kâtibi Seyit Abdulaziz Vehbi Efendi’nin takrizidir.
-Ey talebeler neşe ile gelerek görün. Neşeli dostun hediye ettiği her şeyi görün.
-Sizin için yakutla ördüğü kürkü, keskin zihinliler için.
-Gönüllere şifa veriyor. Havada dolaşan güneş gibi.
-Akranı içinde nur dönüyor. İlim çeşmesi ondan fışkırıyor.
-Ahlakın halıkı nur yaratmıştır. Eserlerini devamlı ve nurlu kıl.
YÜCE YASANIN HİZMETKÂRI
ABDULAZİZ VEHBİ
Cari olan kalemin, nurlu fikrin sahibiduyun-ı umumiyede nazır Esat Recai
Efendi takriz olarak demiştir.
-Ey güzel ahlak sahibi senin için tatlı su içimleri olsun.
-Gerçekten senin ellerin en yüksek ufuka kavuştu.
-Senin fikrin irfan bahçesinden bakanların lehçesine sevinç veren gül topladı.
-Nahivde irabı süsleyen elfiye, talep edenin cehaletine şifa verdi.
-Faydalı olma bakımından onun beyitleri, bütün yayınların üzerine çıktı.
-Allah’ın bundan gafil olduğunu sanma, çünkü Allah iyilerin mükafatını zayi etmez.
TALEBELERİN EN HAKİRİ, KATİPLERİN EN FAKİRİ
ESAT RECAİ
Olgun ve zeki, vefalı, edip insan molla Hasan efendi takriz olarak demiştir ki:
-Ey Halil Hulki, güvenilir ve büyük bir hayır yaptığın, meydana getirdiğin için, Hakk olan Mevla seni mükafatlandırsın.
-Manası ve sözü tatlı olan bir çeşmedir. Gelen susuzları doyurur.
-Lafızları intizamla dizilmiş inci gibidir. Kıskançları, mahzunları susturur.
-Sevabını Allah verecektir. Meydana getirdiğin hazineyi faydasını dileyerek, bir ve Samed olan Allah sundun.
-O’na hamdolsun. Karşılık olarak sevabını ve bolca nimet vermektedir.
-Gündüzün güneşi doğdukça, yıldızlar yükselince, seçkin olan Muhammed’in üzerine salat olsun.
MAHLUKATIN EN HAKİRİ, TAKVASI GÜZEL, ABBASİ, HAMEZİ, MEMDUHİ
TİLLOLU İSMAİL
Belagat ilminin kâşifi ve müspet ve menfi yönden fennin güçlüklerini çözen, fazilet sahibi yüksek üstadım Seyit Yusuf Hayali Efendi takriz ederek demiştir ki:
-Zeki ve güçlü akıl sahibi müellif büyük çelikleri kırdı.
-Galip geldi, bin beyti süsledi muhkem ve müzeyyen yaptı.
-Öyle bir şekilde yaptı ki, çelikler bile ona itaat eyledi.
-Halil, çok kızsa bir zaman içinde bütün müşkilatı çözdü.
-Nahiv ilminde araştırma yapan, darda kalanın çözemediği.
-Bütün konuları zorlukları bizden gidermiş oldu.
-Ey ahali onun sevabı Allah içindir.
-Her ne kadar onun hocası da olsam.
RABBİNİN LÜTFUNA MÜHTAÇ, HAKİR
SEYİT YUSUF HAYALİ
ŞEVKLE TALEBE ZÜMRESİNİN HİZMETÇİSİ
El-luğat-il-farisiyye’d-dürriye adlı eseri ile yüksek saltanat evinde bu kulun üzerine iyilik ve şefkatte bulunanlardan birisi de Şeyh Muhammed Esad efendidir. Bu kişi belağat ilminin membaı, güzel ifade sahibi bir zattır. Meşayih Meclisi’nin üyesidir. Allah bizleri onların hayatlarından faydalandırsın.
-Halil’in tabiat vezninden bir nazm meydana geldi
-Canım onu istiyor ki söyleyeyim, ne güzel gerçekten hastaya şifa veriyor.
-Nahiv ilmine başlayanlar için yeniden bir ilim hasıl oldu.
-Hazreti Ömer gibi müddea sahip kaideler doğrudur.
-Tabi olanlara marifet bahşediyor.
-İstifade etmek isteyenler için bu güzel nazmı yakalamak hoş oldu.
-Bütün bunlar inkar edenler külliyen olumsuz görebilirle.
-O’nu bütün rahatsız edenlerden korusun Yüce Mevla.
EBUL’HAYR MUHAMMED ESAD NAKŞİBENDİ
Akıcı tatlı zekasıyla cevval güzel düşüncesiyle zevkini hayrette bırakanlardan, kelam-ı Bari’yi ezberleyen, Sahih-i Buhariyle birlikte, fazilet sahibi ki nazmiyatı inci gerdanlıklardan da üstün olan Hacı Hafız Osman efendi’dir.
-Nahiv ilminin konuları gerçekten bulutları kaplamış.
-Bütün derelerde dalları yaprak açmıştır.
-Yüksek bir genç, geceleyin rahatlamıştır.
-Eğilmiş olan güller, onun için ayağa kalkmış düzelmişlerdir.
-Büyükler kesin olarak bilmişler ki onun güzelliği,
-Tomurcukların toplanmasıyla daha da yükselmiştir.
-Öyle bir kitap ki, en hayırlı neticeleri sırtlara giydirmiştir.
-Fazilet ve takva sahibi, Halil Hulki tarafından gelmiştir.
-Siirtlidir rengi parlayan ilimdir.
-Sürekli halk içinde parıltıları artıyor.
-İlimden istifade etmek arzu edenlere ışıklardan su verir.
(DEVAM EDECEK)
