Bıttım ağırlıklı olarak ilimizde ve Mardin’de yetişen fıstığın akrabası, halk arasında çitlembik olarak bilinen menengicin irilik açısından büyüğü bir kuruyemiş.. Fiziki olarak her ne kadar çitlembiğe benziyorsa da tat olarak fıstığın tadını çağrıştırıyor.
Mardin’de de yetişen bıttım, Siirt’te yetişen bıttım’dan daha iri ancak kabuğu çok sert.. Siirt bıttım’ı biraz zorlanılsa da dişler arasında çıtlatılabilirken, Mardin bıttımın da bu mümkün değil.. Mutlak surette ya özel pense veya çekiç veya benzeri vurucu bir alet gerekiyor.. Bunların yanında Mardin bıttımının içi Siirt bıttımının içine göre çok daha kuru.
Bıttımla ilgili bu genel bilgileri verdikten sonra, ilimizde bıttımın durumuna ve Sinep bıttımına gelince.. 1960’lı yılların başlarına kadar Siirt’teki bütün bağlarda fıstık ağaçlarının yerini bıttım ağaçları alıyordu.. Çünkü o dönemlerde fıstık tüketimi az olduğundan çok rağbet görmüyordu.. Hatta o dönemlerde birçok kişinin fıstığın yere düşmesi sonucu yeşeren fidanları kökünden kestiği halen anlatılıyor.
Bu durum 1960’lı yıllardan itibaren değişmeye ve durum tam tersine dönmeye başladı.. Yetişkin bıttım ağaçları budanarak fıstık aşısıyla aşılandılar.. Halen ilimizde bulunan yetişkin, yani 60 yıl ve üzeri fıstık ağaçlarının tamamına yakını bıttımdan dönüştürülen ağaçlardır.. Bunun sonucunda bıttımın yetiştiği il merkezi Tillo, İkizbağlar, Halenze ve Tom köyünde bıttım ağaçları sayısı hızlı bir şekilde azaldı.
Bu furyaya bir tek Sinep Köyü katılmadı.. Bunda köyün ileri görüşlü olması mı yatıyor yoksa rakım olarak çok yüksek olmasından dolayı fıstığa çok elverişli olmaması mı? Bilemiyorum.. Bugün yukarıda belirttiğim yerlerde varlığını koruyabildiği tahmin edilen 2 bin bıttım ağacının yarısına yakını bu köyde.. Sinep Köyünde 800 civarında yetişkin bıttım ağacı olduğu tahmin ediliyor.
İyi ki de Sinep’liler bu ağaçları korumuşlar.. Çünkü bu köyün bıttımları kalite ve sert kabuğunun çok yumuşak olması nedeniyle meşhur.. Geçmiş yıllarda da çok aranıyordu.. Tıpkı Halenze’nin pestili gibi.. İkincisi bugün yeşil kabuklu veya tuzlanmış olarak tüketilebilen bıttımın kilosu bazı yıllarda 300-400 liraya kadar dayanıyor.. Bu ortalama bir kilo fıstığın neredeyse iki katı bir fiyat demektir.. Ekonomik açıdan büyük bir gelir.
Umarım bir plan dahilinde bıttım ağaçlarının yaygınlaştırılması sağlanır. En azından fıstığın yetişmesine uygun olmayan yerlerde.
