İlimize özgü yapı malzemesi olan cas’ın özellikleri ile yakın geçmişini ve halen varlıklarını sürdüren cas binaların korunması ile değerlendirilmesi konusunu bu yazımızda da ele almaya devam ediyoruz.
Bu binalardan iki tanesinin devlete ait olduğunu belirtmiştim.. Bu iki binanın dışında ilk olarak mülkiyeti yine devlete ait bir başka evden değil de, bir çeşmeden söz etmek istiyorum.. Ayn Salip Çeşmesi.. Ulus Mahallesindeki bu çeşme Vali Konağı olarak kullanılan evin hemen yakınında yer alıyor.
Asırlar boyu Siirtlilerin su ihtiyacını karşılayan bu çeşme, bir tarafı açık bir girişten oluşan cas’tan yapılmış.. Çeşmeye gelen su kilometrelerce uzunlukta bir kanaldan geliyor.. Bu kanalın temizlenmesi ve çeşmenin son noktası olan odanın onarılması gerekmektedir.. Kanalın onarılması halinde oldukça fazla olan suyundan çok değişik amaçlarla yararlanılabilir.
Üzerinde duracağım bir başka bina, Siirt’in ilk oteli olarak kullanılan bina.. Bu bina Algül Mahallesinde bulunuyor.. Babudarp Camiinin hemen üstünde yer alan iki katlı bu bina, Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren otel olarak kullanılmaya başlanmış.. Önündeki küçük alanda motorlu araçların kalkış yeri olarak, yani bugünkü deyimiyle otogar olarak kullanılmış.
Yaklaşık yirmi yıldan beri boş bulunan iki katlı bu binanın kapı ve pencereleri sökülmüş.. Ancak binanın kendisi sağlam duruyor.. Ufak bir restorasyonla eski haline getirilebilir ve butik bir otel olarak kullanılabilir.
Daha birkaç yıl önce inşa edilmiş gibi sağlam duran bir başka bina da Fatih İlkokulunun hemen yanında, iki caddenin kesiştiği noktada yer alıyor.. İki katlı ve güzel de bahçesi olan bir bina.. Bu binada on yıllar boyunca Siirt’te görev yapan Askeri Garnizon Komutanları tarafından lojman olarak kullanılmış ve halen içerisinde yaşamın sürdüğü bir bina.
Özel mülkiyete ait olan bu binanın da daha değişik amaçlarla, daha doğrusu turistik amaçlarla kullanılması mümkün..
Özetle şu anda hatırlayabildiğim binalar bunlar.. Bunlardan daha başkaları da olabilir.. Gözden kaçırmış olabilirim.. Ancak bunlar için öncelikle bir komisyon kurulmasını öneriyorum.. Bu komisyon öncelikle eski mahalleleri tarayarak varlıklarını koruyan cas evleri belirlemeli ve durumlarına ilişkin bir rapor düzenlemeli.. Bu rapor doğrultusunda tamamen yıkılmamış, restorasyonla düzeltilebilecek olan evler için bir koruma ve değerlendirme projesi hazırlanarak uygulamaya konulmalıdır.
