Cas, Siirt ve çevresine özgü bir yapı malzemesiydi.. 40-50 yıl öncesinde bütün evler ve işyerleri cas’tan yapılırdı.. İki çeşit taşın ilkel ocaklarda yakılarak öğütülmesinden elde edilen cas’ın betona göre çok üstün özellikleri vardı.. Hava geçirgenliği vardı, insanları adeta beton gibi boğmuyordu.. Yazın serin, kışın sıcak olması nedeniyle oldukça konforlu bir yaşam sağlıyordu.. Ekonomik ömrünü tamamlayıp enkaz haline geldikten çok kısa süre sonra da toprağa karışıyordu.. Beton gibi yüz yıllarca kalmazdı.. Bu nedenle çevre dostu bir malzemeydi.
Bu konuda ayrıntılı bilgi edinmek isteyenler, Dicle Üniversitesi Mimarlık Mühendislik Fakültesinden bir grup öğretim üyesinin yaptıkları çalışmaya ilişkin rapora bakabilir ve buradan çok ilginç bilgilere ulaşabilirler.
Betona karşı dezavantajlı yönleri ise uzun ömürlü olmaması ve işçiliğinin daha fazla sürmesiydi.. En iyi bakım şartlarında bile kullanım ömrü 125 ile 150 yıl arasındaydı.. Bu nedenle ekonomik kaygılarla çok kısa bir süre içerisinde terk edildi.
1960’lı yılların ortasından itibaren briket üretimine başlanması ile birlikte herkes betona yöneldi.. Mevcut iki cas ocağı eski binaların onarımları için gereken cas’ın üretimi için 10-15 yıl kadar daha varlıklarını koruyabildiler ve sonra onlarda faaliyetlerine son verdiler.
Yaklaşık 40 yıl sonra Kazım Karabekir Ortaokulunun altında bulunan Siirt Evi ile Cumhuriyet Polis Karakolu karşısındaki eski valilik lojmanın restorasyonu için eski SİSTAŞ Fabrikasının bulunduğu alanda bir ocak kuruldu ve burada belirli bir miktar cas üretimi gerçekleştirildi.
İki yıl öncede Tillo’da Nasrettin Efendi Konağının restorasyonu yapıldı. . Ancak burada bizim bildiğimiz cas mı kullanıldı yoksa son yıllarda fabrikasyon ürünü olan ve cas ile Horasan harcına çok benzeyen ürün mü kullanıldı onu bilemiyorum?
Cas’ın yakın geçmişini ve en azından hayatımızdan silinişini kısaca böyle özetledikten sonra yıllara inat varlıklarını koruyan birkaç binaya değinmek istiyorum.
Bu konuyu ele almaya bir sonraki yazımız da devam edeceğiz…
