Türkiye Teknoloji Takımı Vakfı (T3 Vakfı) ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının ana yürütücülüğünde Adana Havalimanı'nda düzenlenen, Havacılık, Uzay ve Teknoloji Festivali (TEKNOFEST) etkinliklerine AKP Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erndoğan da katılmış ve uzun bir konuşma yapmıştı. Şimdi, zannedilebilir ki, Türkiye ilk defa AKP döneminde Havacılık ve Uzay Teknolojisine el atmıştır.
Oysa Mustafa Kemal ATATÜRK döneminde Türkiye’de hem de 6 Ekim 1926 tarihinde, Kayseri’de İlk Uçak Fabrikasının temeli atılmış, 1932 yılında da ilk Türk Havacılık Sivil Okulu kurulmuştu. Cumhuriyetin ilanından sonra Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün yoğun çabaları ile her alanda önemli atılımlar yapılmıştı. Bu atılımlar arasında şüphesiz en dikkat çekici olan ise o kadar yoksulluk ve ekonomik sıkıntılar içerisinde yapılan ve büyük başarı sağlanan Uçak sanayidir. Kurulan uçak fabrikası ile çok sayıda ve çeşitte uçak üretilirken ilerleyen yıllarda yanlış politikalar sonucu ne yazık ki Demokrat Parti (Menderes dönemi) kapatılmış ve uçak sanayiinde Türkiye, dış ülkelere ve özellikle ABD’ye bağımlı hale getirilmiştir.
Gelin, Türkiye’nin İlk uçak fabrikası nasıl kuruldu? Yüksek başarı sağlanan Türkiye’nin ilk uçak fabrikasını kim neden kapattı? Sorularının cevabını arayalım.
Türkiye Cumhuriyetinin ilk yıllarında uçak fabrikasının kurulması öncesinde ilk uçak Türk Havacılığının sembol ismi olan ve günümüzde üretilen Yeni Nesil Temel Eğitim Uçağına adı verilen Vecihi Hürkuş tarafından üretildi. İstanbul’daki Tayyare Mektebinden Pilot Astsubay olarak mezun olan Vecihi Hürkuş, Birinci Dünya Savaşına katılması sonrasında 1918 yılında Yeşilköy’deki 9. Harp Tayyare Bölüğünde görev aldı. Kurtuluş savaşı sırasında önemli keşif ve destek uçuşları yapan Hürkuş’a kırmızı şeritli İstiklal Madalyası verildi. TBMM’den üç kez takdirname alan Hürkuş, üç takdirname alan tek kişi olarak biliniyor. Edirne’ye yanlışlıkla inen bir yolcu uçağını kurtaran Vecihi Hürkuş, hizmetleri karşılığında uçağın kendisine verilmesi ile uçak üretme fikri aklında canlandı. İzmir Seydiköy Hava Mektebi’nde uçak yapım çalışmalarını sürdüren Hürkuş, 1924’te Yunanlılardan ganimet olarak ele geçirilen motorlardan yararlanarak “Vecihi K-VI” adını verdiği ilk Türk uçağını üretir.
Türk Hava Kurumu ise Cumhuriyet’inilanından 16 ay sonra 16 Şubat 1925’de Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün emirleriyle “Türk Tayyare Cemiyeti” adıyla kurulmuştur. Cemiyet’in kuruluş amacı; Türkiye’de havacılık sanayisini kurmak havacılığın askeri, ekonomik, sosyal ve siyasal önemini anlatmak; askeri, sivil, sportif ve turistik havacılığın gelişmesini sağlamak; bütün bunlar için gerekli araç ve gereci hazırlamak; personeli yetiştirmek ve Uçan Bir Türk Gençliği yaratmaktır. THK’nun kurulması sonrasında düşünülen çalışmaların yapılması için halktan bağış toplanmaya başlandı ve hazırlanan bir madalya tüzüğü ile yapılan bağışa göre altın, gümüş ve elmas dağıtıldı. Bunun yanında 10 Bin Lira ve üzerinde bağış yapanların isimlerinin alınacak uçaklara verilmesi kararlaştırıldı. İlk olarak 10 Bin Lira gönderen Ceyhan ilçesinin adı alınan ilk uçağa verilmiştir.
Mustafa Kemal Atatürk THK’nın Kurulmasından yaklaşık 8 ay sonra uçak fabrikası kurulması için talimat vermiş, hemen sonrasında Alman Junkers firması ile ortaklaşa olarak 15 Ağustos 1925 yılında Kayseri’de Tayyare, Otomobil ve Motor Anonim Şirketi (TOMTAŞ) kurulmuştu. Şirketin sermayesi 7 Milyon Alman Markı olarak belirlenirken taraflar arasında eşit olarak paylaştırıldı. Fabrikanın kurulduğu bölgede elektrik bulunmazken demiryolu hattı da yoktu. Yapılan planlamada 1926 yılı sonrasına doğru fabrika uçak tamiri yapabilir hale getirilecek, 1927 yılı içerisinde ise uçak üretebilir hale getirilecekti. Yapılan çalışmalar sunucunda ilk yıllarında Bakım, onarım, birleştirme yapan fabrika 1930 yılında revize edilerek uçak üretim merkezi haline getirildi. Fabrikada 10 yılda 5 ayrı tipte 134 adet uçak üretildi. Fabrikada 120 Alman ve 240 Türk işçisi görev yaptı. Sonrasında Alman Junkers firması ile yaşanan anlaşmazlıklar sonucu sözleşme feshedildi.
Yapılan bu çalışmalar sonrasında yurt dışına yaptığı gezilerde Alman ve Fransız fabrikalarından etkilenen Vecihi Hürkuş, 1930 yılında İstanbul Kadıköy’de kendisine bir atölye kurdu. Burada 3 ay süren çalışmaları sonrasında ilk sivil uçak olan Vecihi K-XIV’yi üretti. Bu uçağa uçuş sertifikası almak için çok uğraşan Vecihi Hürkuş, Türkiye’de bu sertifikayı verecek yetkinlikte kimse olmayınca uçağı sökerek Çekoslavakya’ya götürmüş ve buradaki uçuş ve incelemeler sonrasında sertifikayı almıştır. Hürkuş uçağının atıl kalmaması için uçağını Posta servisine hibe etmiştir. Sonrasında 1932’de ilk Türk Sivil havacılık Okulu Vecihi Sivil Tayyare Mektebi’ni kurdu. Okulda İlk Türk kadın pilot Bedriye Gökmen ile birlikte 12 pilot yetiştirdi.
1926 yılında temeli atılan ve üretime geçen Uçak Fabrikası 1950’den sonra ve Demokrat Parti döneminde kapatıldı. ABD sözde dostluk yaparak, Türkiye’ye hibe uçaklar vererek fabrikanın kapısına kilit vurulmasını sağladı. Gelinen nokta malum. Hibeyi yapmalarının asıl amacı, Türkiye’de uçak sanayinin yolunu kesmekti. Gerçekleşen bu oldu. Uçak sanayinde bugün 1926’nın bile gerisindeysek sebebi budur.
Yani Merhum Adnan Menderes’in Demokrat Partisidir.
TAŞLAMA
BU FISTIK, BAŞKA FISTIK,
ÇITIR-ÇITIR YEMELİ
SİİRT’İN FISTIĞINI,
YEMEYİP NE ETMELİ
FISTIKLAR ÇEŞİT-ÇEŞİT,
ESMERİ VAR ALI VAR
AFLATOKSİNLİ FISTIK,
GİBİDİR DUL KADINLAR
ALT KİMLİKLE, ÜST KİMLİK,
KARIŞTI BİRBİRİNE
ÜST KİMLİK TANITILMAZ,
ALTI OLAN KİMLİKLE
SİİRT’İN FISTIĞIDIR,
FISTIKLARIN GÜZELİ
BİLİNİZ YEŞİL FISTIK,
ALTIN KADAR DEĞERLİ
