Geçenlerde Helvacılar Çarşısından
(SOK-IL HELEVÇİYE)
geçerken, geçmişlere dalarak gerçek bir nostalji yaşadım. Çarşının, 50-60 yıl öncesindeki durumunu anımsadım. 5-15 yaşları arasında bir çocukken bu çarşıdaydım. Çarşıda, karşılıklı üç dükkanımız vardı. Rahmetli Dedem Hacı Salih Çeto ile kardeşleri bu dükkanları birlikte işletirlerdi. Ben 5-6 yaşlarındayken Rahmetli dedem ölünce, işyerini ağabeyim devraldı. Ben de, ağabeyimin yanında dükkanda oturturdum. Ağabeyimin de yaşı küçüktü. Amma, ticarete kafası çalışıyordu. Helvacılar Çarşısında en çok iş yapan dükkan, bizim dükkandı. Hemen her gün tonlarla üzüm, pekmez, ceviz içi ve sair gıda maddelerinin alım, satımı gerçekleşirdi. Toptancılık işlerine Dükkân yetmediği için, evimizin alt katındaki odalarını da ambar olarak kullanırdık. Bu durum, Ağabeyimin askerlik görevini ifa için dükkânı devretmesine kadar devam etti.
50-60 yıl öncesinin Helvacılar Çarşısındaki bütün esnaflarını ismen tanırdım. Çoğunun çocuklarıyla arkadaştık. Dama oynadığımız olurdu. Dama oynarken, taş yerine kırmızı ve mavi üzüm kullanırdık. Helvacılar Çarşısı 50-60 yıl öncesine göre fiziksel anlamda pek değişmemiş. Dükkânlar, genelde aynı dükkânlar. Ancak, tanıdığım esnaflardan kalan hiç yok gibi. Çarşının esnafının yüzde 99’u değişmiş. çarşıda, eski esnaflardan kimse kalmamış.
Bu çarşıya,
(HELVACILAR ÇARŞISI=SOK-IL HELEVÇİYE)
denilmesinin sebebi, Şehrimizdeki Helvacı esnafının tümünün iş
yerlerinin bu çarşıda olmasıydı. O zamanlar, Siirt’te HELVA ÜRETİMİ ÇOK ÖNEMLİYDİ
.
(VELEYET FOK=YUKARI İLLER)
dedikleri Van’a, Erzurum’a, Ardahan’a ve daha birçok Şehirlerle, ilçelerine Siirt’ten teneke teneke helva gönderilirdi. Siirt’in ekonomisine önemli bir girdi sağlanırdı. O zamanlar yapılan
PEKMEZ HELVASI (HELEVIT ID DIPS)
gerçekten tadına doyum olmayan bir helvaydı. Bugünün en meşhur helva markaları bile, o helvanın tadına ulaşsınlar, imkânsız gibi.
Helvacı dükkânları, aynı zamanda lokanta görevi görürlerdi. Özellikle, günlük işleri için köylerden şehre gelenler, helvacıların dükkânlarına giderek öğle yemeklerini yerlerdi. Yemekleri, genelde ekmek ve helva olurdu. Bu arada otlu peynir ve sadeyağ yiyenler de bulunurdu. Bütün helvacıların dükkânlarında, ortaya konulmuş uzunca bir masa, iki yanında boydan boya konulmuş bankımsı oturaklar vardı.
Helvacılar Çarşısının hemen bitişiğinde
YEMENİCİLER ÇARŞISI (SOK-IL SORKERRİN)
bulunurdu. Renkli, sade yemeniler üreten bir hayli yemenici esnafı vardı. Onun bir altında
DABAKLAR ÇARŞISI (SOK IL DEBBEĞİN
) yer almaktaydı.
BAKIRCILAR ÇARŞISI (SOK-IL SAFFERİN), DEMİRCİLER ÇARŞISI (SOK IL HADDEDİN),
birer alt sokaktaydılar.
Yine Helvacılar Çarşısının bir sokak üstü
BATTANİYECİLER (SOK IL BATTANÇİYE)
ÇARŞISIYDI.
O’nun bir üstünde
KUYUMCULARIN (SOK IS SİYYEĞ)
ve Onun da bir üstünde
SOK IN NACCERİN (MARANGOZLAR ÇARŞISI vardı.
Onun bir üst sokağı da
SOK-IL KUNDARÇİYE
(KUNDURACILAR ÇARŞISI)
idi. Daha üst sokaklardaki iş yerleri
YUKARI ÇARŞI (SOK IL FOKANİ)
olarak tanımlanırdı. Bir de
MEŞAYİHLER ÇARŞISI (SOK-IL MEŞEYEĞ)
ve
SOK-IŞ ŞEİL (ÇALI ÇIRPI ÇARŞISI)
vardı. Çarşıya
(SOK-IŞ ŞEİL)
denilmesinin sebebi, bu çarşıda köylerden hayvanlar sırtında getirilen çalı çırpıların satılmasıydı. O yıllarda, Siirt’in yerli halkı tandır ekmeği yapardı. Çarşı ekmeğini almak ayıp gibiydi. Fırınlar, sadece yabancılar için ekmek üretirlerdi. Tandır ekmeğini pişirmek için de
ÇALI-ÇIRPIYA
ihtiyaç çoktu. Bu yüzden, yaz-kış hemen her gün köylerden çok sayıda merkeplere yüklenmiş çalı-çırpı getirilirdi.
SOK-IL MEŞEYEĞ,
Batı Mahallesinin girişinde,
SOK-IL ŞEİL İSE
bugünkü İnönü ilköğretim okulunun bulunduğu semtti.
Cumhuriyet Caddesinin, eski belediyeye doğru giden kesimi üzerinde Siirt’in meşhur terzileri sağlı sollu yer alırlardı. Ancak, bu Çarşının konulmuş, belli bir adı yoktu.
Evet, Helvacılar Çarşısından geçerken, eski Siirt Çarşıları bir zincir şeridi gibi aklımdan geçti. Sadece Helvacılar Çarşısının değil, bütün çarşıların esnafları 50-60 yıl önceki esnaflarının tümüne yakını değişmiş, göçmüşler.
Demek ki, b
ir yörenin nasıl değiştiğini görmek için YEDİ UYURLARDAN OLMAK GEREKMİYORMUŞ. 60 YAŞINI AŞAN HER İNSAN, BU SÜRE ZARFINDA HEP AYNI ORTAMDA YAŞAMIŞSA, DEĞİŞİMİ MUTLAKA GÖRÜR VE HİSSEDER. (VEME YAPKA İLLE VECHUHUL KERİM) SIRRINA ERER…
TAŞLAMA
YÜZÜNCÜ YILI BUGÜN
ŞANLI CUMHURİYETİN
DAHA NİCE YÜZYILLAR
YAŞAYACAK BİLİNSİN
CUMHURİYET REJ’MİNİ
HALA HAZMEDEMEYEN
MANKAFALAR VAR İNAN
BUNLARA ŞAŞARIM BEN
ATATÜRK BİR KAHRAMAN
HEM DE YALNIZ BAŞINA
NE BİR AŞİRETİ VAR
NE DE DESTEGİR ONA
MUSTAFA BİR YETİMDİ
KEMAL’E ERDİ AHİR
ANASI, KIZKARDEŞİ
VARDIR BUNLAR BİLİNİR
BİR MİLLETİ ARDINDAN
YÜRÜTTÜ KOCA ADAM
BİL BUNU EY TERAKKİ
DÜŞMANI VE AKLI HAM
ATATÜRK OLMASAYDI
CUMHURİYET OLMAZDI
TEMEL SAĞLAM OLMAZSA
YÜZYIL YAŞIYAMAZDI
DAHA NİCE YÜZYILLAR
YAŞAYACAK İNANIN
ATATÜRK DÜŞMANLARI
BU GAFLETTEN UYANIN
HERYÜZYILDA BİR DAHİ
GELİR BİLİN DÜNYAYA
YİRMİNCİ YIL DAHİ’Sİ
ATATÜRK, BUNU ANLA
CUMHURİYET GENÇLERE
ATA’NIN EMANETİ
EMANETE SAHİP ÇIK
ATATÜRKÇÜ TÜRK GENCİ
