AKP Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Millet İttifakı adayının CHP Genel başkanı Kemal Kılıçdaroğlu olarak açıklanmasının akabinde seçim tarihini 10 Mart günü açıklayacağını beyan etmişti.. Yüzde 99 ihtimalle açıklanan tarih 14 Mayıs 2023 olacak. Normalinde 18 Haziran 2023’te yapılması gereken seçimin öne alınabilmesi için iki seçenek bulunmaktadır. Bunlardan biri, TBMM genel kurulunda seçimin erkene alınması için yapılacak bir teklifin kabul edilmesi, ikinci seçenek ise Cumhurbaşkanının yetkisini kullanarak, erken seçim kararı alıp meclisi feshetmesidir. Muhalefete mensup partiler daha önce 6 Nisan’dan sonra yapılacak bir erken seçim önerisinin TBMM Genel Kuruluna gelmesi durumunda (HAYIR) oyu kullanacaklarını açıklamışlardı. Erdoğan ve AKP’li yöneticiler ise seçimin tarihinin değişebileceğini, bunun “erken seçim”, değil, “öne alınmış seçim” olacağını dillendirmektedirler.
Seçim tarihinin öne alınması farklı tartışmaları da gündeme getiriyor. Erken seçim ile seçim tarihinin kısa bir süre öne alınması aynı şey değil. Tartışılan bir diğer konu ise seçimlerin tarihini Cumhurbaşkanının öne alması durumunda, daha önce iki kez cumhurbaşkanı seçilen Erdoğan, yeniden cumhurbaşkanı adayı olabilir mi? Anayasanın 116. maddesi, cumhurbaşkanlığının ikinci döneminde olan kişinin, seçimlerin TBMM tarafından erkene alınması halinde üçüncü kez aday olabileceğini düzenliyor.
Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanı seçimlerinin yenilenmesiyle ilgili maddede “Türkiye Büyük Meclisi üye tam sayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verebilir. Bu halde Türkiye Büyük Millet Meclisi genel seçimi ile cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılır. Cumhurbaşkanının seçiminin yenilenmesine karar verilmesi halinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi genel seçimi ile cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılır.
Cumhurbaşkanının ikinci döneminde seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi halinde, bir defa daha aday olabilir.
Seçimlerin birlikte yenilenmesine karar verilen meclisin ve cumhurbaşkanının yetki ve görevleri, yeni Meclisin ve Cumhurbaşkanının göreve başlamasına kadar devam eder.
Bu şekilde seçilen Meclis ve Cumhurbaşkanının görev süreleri de beş yıldır.” denilmektedir.
Bu konuda anayasa hukukçuları ikiye ayrılmış durumda. Cumhurbaşkanlığı sistemini getiren anayasa değişikliklerinin yapıldığı dönemde TBMM Anayasa Komisyonu Başkanı olan, TBMM Başkanı Mustafa Şentop, Erdoğan’ın ilk döneminde eski anayasaya göre cumhurbaşkanı seçildiğini, anayasa değişikliğinden sonra cumhurbaşkanı seçildiği için, ikinci dönem aday olmasının önünde bir engel olmadığını savunuyor.
Bazı anayasa hukukçuları ise Anayasa’nın 101. maddesi
“Bir kimse en fazla iki defa cumhurbaşkanı seçilebilir”
hükmünün açık olduğunu, bu nedenle Erdoğan’ın üçüncü kez aday olabilmesi için erken seçim kararının TBMM tarafından alınması halinde aday olabileceğini savunuyor.
Seçimlerin zamanında yapılması halinde seçim tarihi 18 Haziran 2023 Pazar günü olacak ve Yüksek Seçim Kurulu (YSK) buna uygun bir seçim takvimi açıklayacaktı. Seçimlerin erkene alınabilmesi için Anayasa’nın 116. maddesi gereğince beşte üçlük bir çoğunluğa, 360 milletvekilinin oyuna ihtiyaç var. Cumhur İttifakı’nı oluşturan AKP, MHP ve BBP mevcut durumda Meclis’te 335 milletvekiline sahip ve seçimlerin öne alınabilmesi için, muhalefetten 25 milletvekilinin oyuna ihtiyaçları var. Muhalefet partileri erken seçime destek vermeyeceklerini açıklamışlardı. TBMM’den erken seçim kararı alınmasının mümkün olmayacağına göre seçimlerin erkene alınması ancak cumhurbaşkanının kararı ile mümkün.
Evet, seçim tarihinin öne alınmasının iki yolu var. Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) seçimlerin öne alınması için bir karar alacak ve bu kararı alırken seçim tarihini de belirleyecek. YSK da belirlenen bu tarihe göre, geriye doğru 60 gün giderek seçim takvimini başlatacak. Bu sürenin 60 günden az olması durumunda YSK “sıkıştırılmış seçim takvimi” uygulayacak ve yasada belirtilen süreleri kısaltacak. 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu’nun 9. maddesinde bu yetki YSK’ya veriliyor.
Seçim tarihinin öne alınmasının diğer bir yolu da cumhurbaşkanının bu yönde karar alması. Cumhurbaşkanının seçim tarihini öne alması durumunda, bu karar 48 saat içinde Resmi Gazete’de yayınlanmak zorunda. Aynı kural, erken seçim kararını Meclis’in alması durumunda da geçerli.
Seçimin zamanında yapılması ya da öne alınmasının Meclis tarafından kararlaştırılması halinde, seçim takvimi geriye doğru 60 gün gidilerek YSK tarafından başlatılıyor.
Seçimlerin öne alınması kararının cumhurbaşkanınca verilmesi durumunda ise işler biraz karışık. 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu’nun 8. maddesinde
“Yenileme kararının Cumhurbaşkanınca verilmesi halinde, bu kararın verildiği günden sonra gelen doksanıncı günü takip eden ilk Pazar günü oy verilir”
hükmü yer alıyor.
6271 sayılı Cumhurbaşkanı Seçimi Kanunu’nun 3. maddesinin 4. fıkrasında ise bu konu
“Seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi hâlinde bu karar kırksekiz saat içinde Resmî Gazete’de yayımlanarak ilân olunur. Bu kararın verildiği günden sonra gelen altmışıncı günü takip eden ilk Pazar günü Cumhurbaşkanı ile Türkiye Büyük Millet Meclisi genel seçimi birlikte yapılır”
şeklinde düzenlenmiş.
İki yasadaki farklı ifadeler nedeniyle hukukçular arasında seçim takviminin başlangıç tarihi konusunda tartışma yaşanıyor ve her iki görüşü de savunan hukukçular var.
Erdoğan’ın seçim tarihini 14 Mayıs olarak açıklaması durumunda geriye doğru 60 gün gidildiğinde 16 Mart 2023 Perşembe günü seçim takvimi işlemeye başlayacak ve YSK buna göre seçim takvimini açıklayacak. Seçimlerde ittifak uygulamasını kaldıran, il, ilçe seçim kurullarında görev yapacak hâkimlerin kura usulü ile belirlenmesini getiren uygulama 6 Nisan 2022’de Resmi Gazete’de yayımlandı. Anayasa gereğince de bu değişiklik 6 Nisan 2023’te yürürlüğe girecek. Her ne kadar oy verme günü 14 Mayıs olsa da YSK seçim takvimini 16 Mart’ta açıklayacak ve takvim açıklandığında eski yasa yürürlükte olduğu için, seçim sürecinin eski yasaya göre işletilmesi gerektiğini savunan hukukçular var. Eski yasa, ittifak içinde yer alan partilerin oylarını birlikte değerlendirirken, yeni düzenleme ittifak içindeki partilerin milletvekili dağılımlarını her partinin aldığı oya göre yapılmasını düzenliyordu.
Seçimler 14 Mayıs’ta yapılsa da, süreç 16 Mart’ta başladığı için seçimler eski seçim yasasına göre mi yapılacak, yeni yasaya göre mi yapılacak? Ağırlıklı görüş yeni yasaya göre olsa da, tersini savunan hukukçular da bulunuyor. Konuya ilişkin görüştüğümüz bir parti yetkilisi ise seçim tarihi açıklandığında konunun değerlendirileceğini, gerek duyulması halinde YSK’ya konunun değerlendirilmesi için başvurulabileceğini açıkladı.
Evet, 10 Mart 2023 günü siyasi tarihimizde bir ilk yaşanacak. Cumhurbaşkanı, seçimi 1 ay süre ile öne aldırarak, belki de kendi kendisine üç üncü defa aday olmanın yolunu açacak.
Ne diyelim, hayırlısı ne ise o olsun…
TAŞLAMA
ERDOĞAN, ERKEN SEÇİM
TARİHİNİ TESBİTTE
14 MAYIS GÜNÜNÜ
TERCİH EDECEK İSE
SORMAK GEREKİR MİLLET
KİMLERE (ARTIK YETER)
DİYECEKTİR ACABA
SÖYLE BİLELİM BİZLER
YİRMİİKİ YIL KİMDİR
İKTİDARDA OTURAN
KİMDEN KURTULACAKTIR
SÖYLE BU GÜZEL VATAN
KİMDEN KURTULACAĞI
BELLİDİR BU GİDİŞLE
YANLIŞ BİR ÇAĞRIŞIMDIR
14 MAYIS ELBETTE
