- Haberler
- Siirt Haber
- 1889'da Bir Fransız'ın Gözünden Siirt: ''Fransa'nın Nice Şehrine Benziyor''
1889'da Bir Fransız'ın Gözünden Siirt: ''Fransa'nın Nice Şehrine Benziyor''
Fransız seyyah P.B. D'Allauch'un Osmanlı arşivlerinde bulunan seyahatnamesinde Siirt'e dair çarpıcı gözlemler yer alıyor. 1889 yılında bölgeyi ziyaret eden yazar, şehri Avrupa'nın gözde tatil kentine benzetiyor.
Haberin Özeti
- • Atatürk Üniversitesi araştırmacısı Erkan Cevizliler, 1889'da Fransız seyyah P.B. D'Allauch'un Siirt'i Fransa'nın Nice şehrine benzeten eserini gün yüzüne çıkardı.
- • D'Allauch, Siirt'in marttan itibaren yeşillendiğini, zengin su kaynaklarına sahip olduğunu ve Bitlis karlıysa bile dışarıda oturma imkanı sunduğunu aktarıyor.
- • Seyyah, Siirt evlerinin dar kapı ve pencereleri yüzünden rutubetli olduğunu, akrep çoğalmasına yol açtığını ve halkın yazları teraslarda yattığını gözlemlemiş.
Atatürk Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü araştırmacısı Arş. Gör. Erkan Cevizliler tarafından yürütülen arşiv çalışmalarında, Fransız seyyah ve yazar P.B. D'Allauch'un La Verite sur L'Armenie (Ermenistan Hakkındaki Hakikat) adlı eserinin Osmanlıca çevirisi gün yüzüne çıktı. Yazarın 1889 yılında Karadeniz'den Van Gölü'ne uzanan yolculuğunu aktardığı bu eserde, Siirt'e ilişkin dikkat çekici gözlemler de yer alıyor.
"Mart'tan İtibaren Her Yer Yeşil"
D'Allauch, Siirt'i dönemin gözde Fransız tatil beldesine benzeterek coşkulu bir dille anlatıyor. Yazara göre şehir, Fransa'nın Nice şehrine benzemekte ve Mart ayından itibaren her yerinde yeşillik görülmektedir. Dahası, Bitlis henüz karla kaplıyken bile Siirt'te Dicle Nehri kenarında dışarıda oturmak mümkündür.
Eserde Siirtle ilgili olan kısım;
"Yazar eserinde Siirt ve Tatvan ile ilgili olan izlenimlerine de yer vermektedir. Yazara göre; Siirt Fransa'nın Nice şehrine benzemekte ve Mart ayından itibaren her yerinde yeşillik görülmektedir. Bitlis'in henüz karla dolu olduğu dönemlerde, Siirt'te Dicle Nehri'nin kenarında dışarıda oturmak mümkündür. Burada dikkati çeken önemli hususlardan biri de çok sayıdaki su menbaaları ve evlerin şekilleridir. Evler dört köşeli inşa edilmiş olup, pencereleri ve kapıları gayet dar ve alçak yapılmıştır. Kapı ve camların bu şekilde yapılmış olması evlerin içini rutubetli hale getirmektedir ki buda akreplerin çoğalmasına sebebiyet vermektedir. Bu tehlikeye karşı ise, halk yazları evlerin üzerlerinde yaptıkları teraslarda yatmaktadırlar."
Su Kaynakları ve Özgün Mimari
Seyyahın dikkatini çeken bir diğer husus, şehrin su kaynakları ve kendine özgü yapı tarzıdır. Bölgede çok sayıda su menbaının bulunduğunu aktaran D'Allauch, evlerin dört köşeli inşa edildiğini ve pencereler ile kapıların gayet dar ve alçak yapıldığını vurgulamaktadır.
Ancak bu mimari tercih beraberinde ciddi sorunlar da getirmektedir: kapı ve camların bu şekilde yapılmış olması evlerin içini rutubetli hale getirmekte ve akreplerin çoğalmasına zemin hazırlamaktadır. Bu tehlikeye karşı bölge halkının geliştirdiği çözüm ise ilginçtir — halk yazları evlerin üzerlerinde yaptıkları teraslarda yatmaktadır.
Tatvan Yolundaki Sade Hayat
Bitlis'ten Tatvan'a uzanan güzergahı da aktaran yazar, yol boyunca karşılaştığı yerleşim yerlerini büyük kireç ocaklarına benzeterek betimliyor. Bu köylerde evler alçak yapılmış ve toprakla sıvanmıştır; soğuk bölgeler için elverişli olan düz tuğladan çatılar uzun süre yerde kalan karları kolayca süpürmeye yaramaktadır.
Bölgedeki tarımsal zenginliğe de dikkat çeken D'Allauch, buğday, mısır, keten, tütün, sebze ile armut, kayısı, karpuz, kavun gibi meyvelerin yetiştirildiğini ve bol miktarda bal üretimi yapıldığını aktarmaktadır. Tüm zorluklara karşın halk halinden memnun görünmekte, Avrupa şehirlerine kıyasla bölgede belirgin bir sessizlik, sakinlik ve sadelik hâkim bulunmaktadır.
Eserin, başta Osmanlı Arşivleri olmak üzere bölgenin 19. yüzyıl sonlarındaki ekonomik, sosyal ve coğrafi koşullarını birinci elden belgeleyen önemli bir kaynak olduğu değerlendiriliyor.
Kaynak: Arş. Gör. Erkan Cevizliler, "Bir Fransız Seyyahın Gözüyle Karadeniz'den Van Gölü'ne", BOA, Y. PRK. TKM, D: 37, G: 1.
Bakmadan Geçme
