İran'da yaşam pahalılığına karşı 'Kalabarg' hamlesi
İran'da artan enflasyon ve yaşam pahalılığı sonrası başlayan protestorların ardından hükümet, temel gıda ürünlerine erişimi kolaylaştırmak amacıyla 'Kalabarg' adlı elektronik kupon uygulamasını devreye soktu yetkililer, marketlerde bazı ürünlerin yeniden bulunabildiğini ve fiyatlarda kısmi gerileme yaşandığını açıkladı.
İran hükümeti, artan yaşam pahalılığı ve yüksek enflasyonun yol açtığı toplumsal tepkilerin ardından temel tüketim ürünlerine erişimi kolaylaştırmak amacıyla “Kalabarg” adlı elektronik kupon uygulamasını hayata geçirdi. Uygulamanın, 28 Aralık 2025’te başlayan protestolar sonrasında devreye alındığı bildirildi.
Protestolar sonrası yeni ekonomik adım
İran’da özellikle yağ, et, yumurta ve süt ürünleri başta olmak üzere temel gıda maddelerinde yaşanan sert fiyat artışları, son aylarda geniş çaplı protestolara neden olmuştu. Artan yaşam maliyetlerinin halk üzerindeki etkisini azaltmayı hedefleyen hükümet, kamuoyundan gelen yoğun eleştiriler sonrası bir dizi ekonomik tedbir açıkladı. Bu kapsamda yürürlüğe giren Kalabarg sistemi, dar ve orta gelirli hanelerin temel gıda ürünlerine daha kolay ulaşmasını amaçlıyor.
Elektronik kupon sistemi nasıl işleyecek?
Kalabarg uygulaması, devlet tarafından vatandaşlara tanımlanan dijital bir kupon ya da kredi mekanizması olarak çalışıyor. Sistem sayesinde haneler; süt, peynir, yağ, pirinç, et ve yumurta gibi temel gıda maddelerini belirlenen limitler dahilinde elektronik kuponla satın alabiliyor. Uygulamanın, aynı zamanda döviz sübvansiyonlarından kaynaklanan rantın azaltılmasını hedeflediği belirtiliyor.
Market raflarında kısmi rahatlama
Yetkililer, protestolar öncesinde bazı ürünlerin market raflarında bulunamaz hale geldiğini, bunun spekülatif hareketler ve dağıtım zincirindeki aksamalarla bağlantılı olduğunu ifade etti. Son günlerde ise zincir marketler başta olmak üzere perakende satış noktalarında temel ürünlerin yeniden temin edilebildiği ve bazı kalemlerde fiyatların gerilemeye başladığı açıklandı. Hükümet, atılan adımların piyasalarda kısmi bir rahatlama sağladığını savunuyor.
Halk temkinli ama umutlu
İran halkı, yaşanan protestoların ardından alınan önlemlere temkinli yaklaşıyor. İranlı vatandaşlardan Zohre Nosrati, “Geçmişe göre fiyatlar ciddi şekilde arttı. Hükümetin yaşam pahalılığıyla mücadele için attığı adımlar var. Bu süreci de atlatacağımızı düşünüyorum” dedi.
Ali Rıza Ekberi ise elektronik kupon desteğinin fayda sağladığını ancak yeterli olmadığını belirterek, “Fiyatlar hâlâ geçmişe göre çok yüksek. Yine de insanlar alışveriş yapmaya devam ediyor” ifadelerini kullandı.
Tercihli döviz kuru yeniden tartışmada
İran hükümeti, fiyat artışlarını kontrol altına almak amacıyla tercihli döviz kuru uygulamasında da daha önce düzenlemeye gitmişti. Uzun süredir yürürlükte olan bu sistem, bazı temel ürünlerin ithalatında dövizin piyasa kurunun altında verilmesini öngörüyordu. Ancak uygulamanın zamanla bir rant mekanizmasına dönüştüğü, ithal ürünlerin beklenen fiyatlardan piyasaya sunulmadığı ve denetim eksiklikleri nedeniyle eleştirildiği ifade ediliyor. Ekonomi çevreleri, Kalabarg uygulamasının bu sorunlara karşı daha etkili bir kontrol aracı olabileceğini değerlendiriyor.
Bakmadan Geçme
