Türkiye tek kullanımlık plastikleri kaldırmaya hazırlanıyor! İşte nedeni
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, plastik kirliliğini azaltmak amacıyla tek kullanımlık plastik ürünlerin piyasaya arzını yasaklamaya yönelik yeni bir düzenleme hazırlığında. Bakanlık tarafından hazırlanan yönetmeliğin bu yılın sonunda yürürlüğe girmesi hedefleniyor.
Sıfır Atık Hareketi kapsamında çevreyi korumaya yönelik çalışmalarını sürdüren Bakanlık, depozito yönetim sistemi ile içecek ambalajlarının geri dönüşümünü teşvik ederken plastik atıkların azaltılmasına yönelik yeni adımlar atıyor.
Geçen yıl yayımlanan 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası doğrultusunda yürütülen yönetmelik hazırlıklarının tamamlanma aşamasına geldiği belirtildi.
Çok sayıda plastik ürün yasak kapsamına girecek
Hazırlanan yönetmelik taslağı kapsamında çevreye zarar verdiği ve plastik kirliliğine yol açtığı belirtilen bazı tek kullanımlık ürünlerin kullanımının sona erdirilmesi planlanıyor. Yasak kapsamına alınması öngörülen ürünler arasında şunlar yer alıyor:
Plastik çatal, bıçak ve kaşık
Plastik yemek çubukları
Plastik tabaklar
Genleştirilmiş polistiren (EPS-köpük) gıda kapları
Plastik içecek kapları ve bardaklar
Plastik pipetler
Plastik çubuklu kulak pamukları
Yönetmelik taslağının önümüzdeki günlerde kamu kurumlarının görüşüne açılması planlanıyor. Sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinin değerlendirmelerinin ardından düzenlemeye son şekli verilecek ve yıl sonunda yürürlüğe girmesi bekleniyor.
Karbon salımı ve maliyetler azalacak
Tek kullanımlık plastik ürünlerin piyasadan kaldırılmasıyla birlikte yıllık yaklaşık 1,5 milyon ton karbondioksit eşdeğeri karbon salımının önlenmesi hedefleniyor. Ayrıca yaklaşık 1,5 milyar liralık atık yönetim maliyetinden tasarruf sağlanması öngörülüyor.
Söz konusu ürünlerin yerine cam, porselen, ahşap ve karton gibi çevre dostu alternatiflerin kullanılması teşvik edilecek.
Yeni kısıtlamalar da gündemde
Bakanlık, ilerleyen süreçte kısmen plastikten üretilen bazı ürünler için de sınırlamalar getirmeyi planlıyor. Bu kapsamda;
Plastik içeren içecek bardakları
Plastik içeren gıda kapları
Kargo poşetleri
Islak mendiller ve yüzey temizleme havluları
gibi ürünlerin tüketiminin azaltılması için kısıtlama ve işaretleme uygulamalarının hayata geçirilmesi hedefleniyor.
TÜİK ile araştırma yapıldı
Yeni düzenleme hazırlıkları kapsamında Türkiye İstatistik Kurumu ile birlikte vatandaşların tek kullanımlık plastik ürünlere yönelik tutumlarını ölçen bir araştırma da gerçekleştirildi.
Araştırma sonuçlarına göre:
Katılımcıların yüzde 77,65'i günlük yaşamda tek kullanımlık plastiklerin azaltılmasını desteklediğini belirtti.
Yüzde 72,52'si bu ürünlerin daha az satın alınması gerektiğini ifade etti.
Yüzde 76,40'ı plastik pipet, tabak ve çatal-bıçak gibi ürünlerin kullanımının kısıtlanmasını faydalı buldu.
Yüzde 60,02'si ise bu ürünlerin tamamen yasaklanmasını destekledi.
Katılımcıların yüzde 78,71'i kağıt, karton ve ahşap gibi alternatif ürünlerin kullanımını desteklediğini belirtirken, yüzde 80,12'si metal, porselen ve seramik gibi tekrar kullanılabilen ürünlere yönelimi olumlu karşıladı.
Türkiye'de plastik tüketimi yüksek
Türkiye'de 2022 yılında tek kullanımlık plastik tüketiminin oldukça yüksek seviyelerde olduğu belirlendi. Buna göre:
2 bin 858 ton kulak pamuğu çubuğu
32 bin 406 ton plastik çatal-kaşık
25 bin 584 ton plastik tabak
10 bin 234 ton pipet
5 bin 117 ton plastik karıştırıcı
63 bin ton gıda kabı
120 bin ton plastik bardak
155 bin 935 ton plastik içecek şişesi
olmak üzere toplam 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün tüketildi. Sonraki yıllarda ise tüketimin daha da arttığı kaydedildi.
Avrupa'da da benzer uygulamalar var
Avrupa Birliği tarafından 2019 yılında kabul edilen 'Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi' kapsamında birçok Avrupa ülkesi benzer düzenlemeleri yürürlüğe koydu.
Fransa tek kullanımlık plastiklerin önemli bir bölümünü yasaklayan kapsamlı uygulamalar hayata geçirirken, Almanya üreticilere raporlama zorunluluğu getiren ve çevre projelerini destekleyen finansal mekanizmalar kurdu. İspanya plastik ambalajlara vergi uygulaması getirerek sürdürülebilir malzemelerin kullanımını teşvik etti.
Hollanda belirli ürünlerde ücretlendirme sistemine geçerken, İrlanda tek kullanımlık ürünler için ek vergiler planlıyor. İtalya kompostlanabilir plastiklere yönelik istisnalar getirirken, Yunanistan kamu kurumlarında tek kullanımlık plastik ürünleri yasakladı.
Estonya, Letonya, Polonya, Slovenya ve Finlandiya ise direktifi ulusal mevzuatlarına uyarlama çalışmalarını sürdürüyor.