Siirt'in Göbeğinde Koca Bir Sitem Duruyor: Kayhan Un Fabrikası Neden Sustu?

Siirt'in sanayileşme serüveninde önemli bir yere sahip olan Kayhan Un Fabrikası, bugün üretim yaptığı günlerden çok uzakta, yıllardır atıl halde bekliyor.

Kentin merkezinde, Kurtalan yolu üzerindeki Afetevleri Mahallesi'nde bulunan fabrika binası, geçen yıllara rağmen ayakta kalmayı sürdürüyor. Bugün çevresindeki yapılaşmanın arasında kalan tesis, Siirt'in bir dönem sanayi yatırımlarına duyduğu özlemin ve kapanan fabrikaların hikyesinin en görünür örneklerinden biri olarak dikkat çekiyor.

Fabrikanın bugün faaliyette olmadığı bilgisi hem Siirt üzerine yapılan araştırmalarda hem de kentin sanayi geçmişini ele alan çalışmalarda yer alıyor.

Büyük Yatırımla Kuruldu, Kısa Sürede Sustu

Kayhan Un Fabrikası'nın kuruluş yılı konusunda farklı anlatımlar bulunsa da, Devlet Planlama Teşkilatı kaynaklarına dayanan akademik çalışmalarda fabrikanın 1977 yılında kurulduğu belirtiliyor.

Aynı kaynakta fabrikanın günlük 80 ton buğday öğütme kapasitesine sahip olduğu ve Yeni Hayat Un Fabrikası'nın üretimini durdurmasının ardından Siirt'in un ihtiyacını karşılamak amacıyla kurulduğu aktarılıyor.

Dönemin şartları düşünüldüğünde önemli bir özel sektör yatırımı olan fabrika, Siirt'in un ihtiyacının kent içerisinde karşılanması ve istihdam oluşturulması açısından büyük umutlarla faaliyete geçti.

Ancak bu umut uzun sürmedi.

Akademik kaynaklarda, fabrikanın açılışından yaklaşık iki yıl sonra beklediği ilgiyi göremediği ve faaliyetini durdurduğu belirtiliyor.

Asıl Tartışma: Siirt Kendi Fabrikasına Sahip Çıkabildi mi?

Kayhan Un Fabrikası'nın kapanışı, yalnızca bir işletmenin ticari başarısızlığı olarak görülmedi.

Siirt'in sanayileşme sorunlarını inceleyen resmi ve akademik çalışmalarda, kentte kurulan bazı tesislerin yeterli pazar payı bulamadığı ve arz-talep dengesinin işletmelerin kapanmasında önemli rol oynadığı belirtiliyor.

Siirt İl Risk Azaltma Planı'nda da Kayhan Un Fabrikası, kentte pazar payı bulamayarak kapanan tesisler arasında sayılıyor. Raporda, Siirt'teki küçük ölçekli yatırımların büyük üreticilerle rekabet etmekte zorlandığı ve kentteki tesislerin yeterli pazar payına ulaşamadığı değerlendirmesi yapılıyor.

Bu tablo, yıllardır Siirt'te anlatılan başka bir iddiayı da gündeme getiriyor.

Yerel anlatımlara göre Suat Kayhan, kendi memleketinde kurduğu fabrikaya Siirtli esnaf ve vatandaşlardan beklediği ilgiyi görememekten dolayı sitem etmişti. Özellikle çevre illerden daha uygun fiyatlarla un temin edilmesinin, yerli üretimin önünü kestiği yönündeki değerlendirmeler bugün de bazı Siirtliler tarafından dile getiriliyor.

Ancak bu bölüm, mevcut ulaşılabilir kaynaklarda bağımsız biçimde doğrulanmış bir belgeye dayanmıyor. Bu nedenle Suat Kayhan'ın doğrudan sözleri veya yazılı bir belgesi bulunmadan, söz konusu anlatının kesinleşmiş bir tarihsel gerçek olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.

Fabrika Bugün Bir 'Sanayi Anıtı' Gibi

Kayhan Un Fabrikası'nın hikyesi yalnızca Suat Kayhan'ın girişimciliğiyle sınırlı değil.

Siirt'te geçmiş yıllarda kurulan birçok sanayi tesisinin kısa süre içerisinde kapanması, kentin sanayileşme sorunlarının kronikleştiğini gösteriyor.

Gazeteci-yazar Ayhan Mergen de Siirt'in geçmişteki yatırımlarını ele aldığı çalışmasında Kayhan Un Fabrikası'nın 1980'lerde günün şartlarına göre modern bir tesis olduğunu ve yalnızca birkaç yıl faaliyet gösterebildiğini belirtiyor. Mergen, fabrikanın yaklaşık 40 yıldır atıl durumda olduğunu ifade ediyor.

Başka bir değerlendirmesinde de Kayhan Un Fabrikası'nın faaliyete geçtikten sonra kapandığını ve kaderine terk edildiğini aktarıyor.

Bugün fabrikanın bulunduğu alana bakıldığında ise geçmişteki üretimden geriye sessiz bir yapı kalmış durumda.

Bir zamanlar makinelerin çalıştığı, un üretildiği ve insanların ekmek parası kazandığı tesis, bugün kentin hızla değişen görüntüsü içerisinde geçmişten günümüze kalan büyük bir sanayi yapısı olarak duruyor.

Suat Kayhan'ın Ardından Fabrika Yine Gündemde

Siirt'in ilk sanayicilerinden biri olarak anılan Suat Kayhan, 2019 yılında hayatını kaybetti. Kayhan'ın cenazesi memleketi Siirt'te toprağa verildi.

Ölümünden yıllar sonra bile onun adı, Siirt'in sanayi geçmişi konuşulduğunda Kayhan Un Fabrikası ile birlikte anılıyor.

2001 yılında yayımlanan bir haberde de Suat Kayhan'ın Siirt'teki fabrikasının yıllardır kapalı olduğu açıkça belirtilirken, Kayhan'ın Tekirdağ'da yeni bir fabrika yatırımı için teşvik aldığı aktarılmıştı. Bu durum, onun sanayicilik faaliyetlerinin Siirt sınırlarının dışına da taşındığını gösteriyor.

Vasiyet İddiası

Siirt'te yıllardır anlatılan bir başka konu ise Suat Kayhan'ın, fabrikasının yaşadığı ilgisizliğe tepki göstererek fabrikanın bu haliyle kalmasını istediği yönündeki vasiyet iddiası.

Ancak yapılan kaynak taramasında bu vasiyetin yazılı bir belgesine, noter kaydına veya Suat Kayhan'ın kendi ağzından yayımlanmış doğrulanabilir bir açıklamasına ulaşılamadı.

Bu nedenle söz konusu anlatının Suat Kayhan'ın ailesi, yakınları veya dönemin esnaf ve sanayicileri tarafından doğrulanması, hikyenin en önemli eksik halkasını tamamlayabilir.

Bugün Asıl Soru Başka

Kayhan Un Fabrikası bugün Siirt'in göbeğinde duruyor.

Fakat mesele yalnızca eski bir fabrikanın neden kapandığı değil.

Asıl soru, Siirt'te bir dönem büyük umutlarla kurulan fabrikaların neden yaşatılamadığı ve yeni yatırımların aynı kaderi yaşamaması için geçmişten hangi derslerin çıkarılacağı.

Kayhan Un Fabrikası, bu sorunun cevabını ararken kentin karşısına çıkan en çarpıcı örneklerden biri.

Bir zamanlar Siirt'in un ihtiyacını karşılamak ve üretim yapmak için kurulan tesis, bugün çalışmayan makinelerin değil, kaçırılmış sanayi fırsatlarının sessiz tanığı olarak ayakta duruyor.