Ev kadınlarına emeklilik yolu açılıyor: Kanun teklifi TBMM'ye sunuldu

Ev kadınlarının sosyal güvence sorunlarına yönelik yeni bir kanun teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunuldu. Teklifte, ev içinde karşılıksız olarak verilen bakım ve temizlik hizmetlerinin emeklilik hesabında dikkate alınması ve ev kadınlarının sosyal güvenlik sistemine dahil edilmesi öngörülüyor.

Düzenleme, yalnızca emeklilik hakkını değil; evde bakım hizmeti verenlerin sosyal, ekonomik ve çalışma hayatındaki haklarını da kapsayan geniş kapsamlı değişiklikler içeriyor.

Türkiye Gazetesi'nde SGK Uzmanı İsa Karakaş tarafından kaleme alınan değerlendirmede, kanun teklifinin ayrıntılarına yer verildi. Karakaş, kadınların üzerine yüklenen bakım sorumluluğunun eğitim, çalışma hayatı, sosyal yaşam ve ekonomik özgürlük açısından önemli sonuçlar doğurduğuna dikkat çekti.

Karakaş, teklif kapsamında ev işlerine yönelik düzenlemelerin bir lütuf olarak değil, anayasal ve uluslararası dayanakları bulunan bir yükümlülük olarak ele alındığını belirtti. Düzenlemenin temel amaçlarından birinin bakım yükünün yalnızca kadınların üzerinde kalmasını önlemek ve bu sorumluluğu devlet ile toplum arasında paylaşmak olduğu ifade edildi.

Evdeki karşılıksız emek emekliliğe yansıyacak

Kanun teklifinde yer alan önemli düzenlemelerden biri, evde gerçekleştirilen karşılıksız bakım ve temizlik emeğinin sigortalılık süresine dahil edilmesi.

Madde 5'te yer alan düzenlemeye göre ev kadınlarının ev içerisinde ortaya koyduğu bakım ve temizlik emeğinin tanınması ve bu sürenin emekliliğe yansıtılması öngörülüyor.

Böylece herhangi bir işverene bağlı olmadan ev ve aile bakımını üstlenen kişilerin yıllar boyunca verdiği emeğin sosyal güvenlik sistemi açısından dikkate alınması hedefleniyor.

Bakım verenlere ücretsiz destek hizmetleri

Teklifte, evinde hasta veya yaşlı bakımı yapan kişilere yönelik sosyal destek mekanizmaları da bulunuyor.

Madde 6 kapsamında bakım verenlere psikolojik destek, bakım eğitimi ve hukuki danışmanlık hizmetlerinin ücretsiz olarak sunulması öngörülüyor.

Bunun yanında bakım sorumluluğunu üstlenen kişilerin belirli sürelerle dinlenebilmesini sağlayacak düzenlemeler de teklif kapsamında yer alıyor.

'Mola bakımı' hizmeti geliyor

Madde 7'de, bakım veren kişinin dinlenebilmesi için kamu tarafından geçici bakım hizmeti sağlanması öngörülüyor.

'Mola bakımı' olarak tanımlanan bu hizmet sayesinde bakım sorumluluğunu üstlenen kişinin belirli bir süre için dinlenebilmesi amaçlanıyor. Bu süreçte maaş veya sosyal yardımın kesilmemesi de teklif kapsamında düzenleniyor.

Madde 8 ile sürekli bakım veren kişilere yılda en az 30 gün ücretsiz geçici bakım veya izin hakkı tanınması planlanıyor.

Malullük aylığı düzenlemesi

Kanun teklifinde çalışma gücünü kaybeden veya malul hale gelen ev emekçileri için de düzenleme bulunuyor.

Madde 14'e göre sakatlanan ya da iş göremez hale gelen ev emekçisine yüzde 70 oranında aylık bağlanması öngörülüyor. Kişinin başkasının bakımına muhtaç hale gelmesi durumunda ise bu oranın yüzde 80'e çıkarılması planlanıyor.

Yaşlılık aylığında yeni hesaplama

Madde 15, yaşlılık aylığına ilişkin düzenlemeleri içeriyor.

Teklife göre kadınlarda 55, erkeklerde ise 60 yaşından sonra çalışılan her yıl için emeklilik bağlama oranının yüzde 90'a kadar yükseltilmesi öngörülüyor.

Ev kadınlarının primlerini Hazine ödeyecek

Teklifin en dikkat çekici maddelerinden biri de sosyal güvenlik primlerine ilişkin.

Madde 17'de, ev kadınlarının emeklilik ve sağlık sigortası primlerinin Hazine tarafından karşılanması öngörülüyor.

Düzenlemenin hayata geçmesi halinde ev kadınlarının sosyal güvenlik sistemine dahil edilmesinde prim yükünün devlet tarafından üstlenilmesi planlanıyor. Bunun yanında isteyen kişilerin ilave prim ödeyerek ileride bağlanacak emekli aylığını yükseltebilmesine de imkan tanınması öngörülüyor.

Geçmişteki sigortasız dönemler için borçlanma hakkı

Madde 18, geçmiş yıllarda sigortasız geçirilen dönemlere ilişkin borçlanma imkanı getiriyor.

Teklife göre ev işleri ve bakım sorumlulukları nedeniyle sigortasız geçirilen yılların borçlanılarak emeklilik hesabına dahil edilmesinin önü açılabilecek.

Bu düzenlemenin özellikle çalışma hayatına uzun süre ara veren veya hiç sigortalı olarak çalışmamış ev kadınları açısından önem taşıması bekleniyor.

Ev kadınları ve aileleri sağlık güvencesine alınacak

Madde 19'da, ev emekçileri ve ailelerinin genel sağlık sigortasından yararlanmasına yönelik düzenleme bulunuyor.

Teklife göre ev emekçileri ve ailelerinin genel sağlık sigortası kapsamında prim ödemeden sağlık hizmetlerinden yararlanabilmesi öngörülüyor.

Ev hizmetlerinde çalışanlara İş Kanunu güvencesi

Kanun teklifinin kapsamı, ev hizmetlerinde çalışan kadınların çalışma haklarını da içeriyor.

Madde 20'ye göre evlerde temizlik veya bakım hizmeti veren çalışanların İş Kanunu kapsamında güvenceye alınması hedefleniyor.

Bu kapsamda kıdem tazminatı ve izin haklarının tanınması öngörülüyor.

30 günden uzun ev işlerinde yazılı sözleşme şartı

Madde 22, ev hizmetlerinde çalışanlarla işveren arasındaki ilişkiye yönelik yeni bir düzenleme içeriyor.

30 günden fazla süren ev işlerinde yazılı iş sözleşmesi yapılmasının zorunlu hale getirilmesi planlanıyor. Sözleşmesiz çalıştırmanın da yasaklanması öngörülüyor.

Mobbing, şiddet ve tacize karşı koruma

Madde 23 kapsamında ev işçilerinin çalışma sırasında maruz kalabileceği mobbing, şiddet ve tacizin yasaklanması öngörülüyor.

Düzenlemeyle bu tür uygulamalara maruz kalan çalışanların hızlı şekilde koruma altına alınmasına yönelik bir sistem oluşturulması hedefleniyor.

Ev işlerinde iş sağlığı ve güvenliği düzenlemesi

Teklifte ev hizmetlerinde çalışanların iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin hükümler de bulunuyor.

Madde 24'e göre ev sahibi, çalışanların karşılaşabileceği yüksekten düşme veya kimyasal maddelerden kaynaklanan risklere karşı gerekli koruyucu ekipmanı sağlamakla yükümlü olacak.

Özellikle pencere temizliği gibi yüksekten düşme riski bulunan işler ile temizlik kimyasallarının kullanıldığı faaliyetlerde çalışanların güvenliğinin sağlanması amaçlanıyor.

Evde bakım yardımında yeni kriter

Madde 31, Sosyal Hizmetler Kanunu'nda değişiklik yapılmasını öngörüyor.

Buna göre evde bakım yardımı alan kişiler değerlendirilirken yalnızca hane gelirinin dikkate alınması yerine bakım yükünün ağırlığının da göz önünde bulundurulması planlanıyor.

Ayrıca bakım hizmetini üstlenen kişinin sigorta primlerinin Hazine tarafından karşılanması öngörülüyor.

Ev hizmetleri İş Kanunu kapsamına alınacak

Teklifte İş Kanunu'ndaki ev hizmetlerine ilişkin istisnanın kaldırılması da bulunuyor.

Madde 32'de, İş Kanunu'nun ev hizmetlerinde çalışanların kanun kapsamı dışında tutulmasına ilişkin 4/e maddesinin kaldırılması öngörülüyor.

Bu değişiklikle ev hizmetlerinde çalışanların da diğer çalışanlar gibi İş Kanunu kapsamında daha geniş çalışma güvencelerine kavuşması amaçlanıyor.

Belediyelere kreş ve mola evi görevi

Kanun teklifinde belediyelerin sosyal hizmet sorumluluklarının artırılmasına yönelik düzenlemeler de yer alıyor.

Madde 33 ve 34 kapsamında büyükşehir ve ilçe belediyelerine kreş, yaşlı bakımevi ve 'mola evi' açma konusunda yasal görev verilmesi öngörülüyor.

Bu düzenlemeyle özellikle çocuk, yaşlı ve sürekli bakım ihtiyacı bulunan kişilerin bakımında ailelere ve bakım verenlere yerel yönetimler üzerinden destek sağlanması hedefleniyor.

Ev emekçilerine Bağ-Kur kapsamında sigorta

Teklifin Madde 35 ve 36'sında, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Ek Madde 25'te değişiklik yapılması öngörülüyor.

Sosyal güvenlik sistemindeki mevcut istisnaların kaldırılması ve ev emekçilerinin Bağ-Kur kapsamında, primleri devlet tarafından karşılanan bir sigorta sistemine dahil edilmesi planlanıyor.

Aynı düzenlemeyle geçmiş yıllarda sigortasız geçirilen dönemler için borçlanma imkanının da oluşturulması öngörülüyor.

40 maddelik kapsamlı düzenleme

Kanun teklifinin toplam 40 maddeden oluştuğu ve ev kadınlarının sosyal güvenlik, çalışma hayatı, sağlık hizmetleri, bakım desteği ve emeklilik haklarına ilişkin kapsamlı düzenlemeler içerdiği belirtiliyor.

Teklifin temel hedefleri arasında ev içinde karşılıksız verilen emeğin sosyal güvenlik sistemi tarafından tanınması, ev kadınlarının emeklilik imkanına kavuşması, bakım sorumluluğunun desteklenmesi ve ev hizmetlerinde çalışanların çalışma haklarının güçlendirilmesi bulunuyor.

Düzenlemelerin hayata geçmesi için kanun teklifinin TBMM'deki yasama sürecinden geçmesi gerekiyor. Teklifin kabul edilmesi halinde ev kadınlarının sigorta primlerinden geçmiş dönem borçlanmalarına, sağlık güvencesinden emeklilik şartlarına kadar birçok alanda yeni bir sosyal güvenlik modelinin uygulanması gündeme gelecek.