47 Bin Beyit Yazan Alim Sultan Memduh Türbesi: Siirt Tillo'nun Saklı Hazinesi

Siirt'in Tillo ilçesinde, ilçeye hkim bir konumda yer alan Sultan Memduh Türbesi, her yıl on binlerce ziyaretçiyi ağırlayan bölgenin en önemli tarihi ve manevi meknları arasında gösteriliyor.

Asıl adı Mahmut olan Sultan Memduh, 1761-1847 yılları arasında doğduğu toprak olan Tillo'da yaşadı. İsmail Fakirullah Hazretleri'nin torunlarından olan Sultan Memduh, genç yaşta büyük lim İbrahim Hakkı Erzurumî'nin yanında tefsir, hadis, fıkıh, matematik, edebiyat ve astronomi gibi ilimleri öğrendi. Keskin zeksı ve ısrarlı çalışmasıyla kısa sürede hocasının takdirini kazanan Mahmut'a, hocası tarafından 'övülmüş' anlamına gelen Memduh lakabı verildi.

Rivayete göre İbrahim Hakkı Hazretleri, Tillo'nun Re's-il-kuv tepesinde adı Mahmut olan üç talebesiyle birlikte otururken yalnızca birine dönerek; 'Sen Memduh lakabıyla anılacaksın, her taraftan sana talebe akın edecek' müjdesini verdi. Nitekim bu öngörü gerçek oldu; Gavs-ül-Memduh olarak şöhret bulan Sultan Memduh'un derghına zaman zaman günde bin beş yüzü aşkın ziyaretçi gelir oldu.

Sultan Memduh yalnızca ilim adamı değil aynı zamanda güçlü bir şairdi. 47 bin beyitlik bir divanın sahibi olan Sultan Memduh, kendisi gibi velayet makamına ulaşmış kadın evliya Zemzem-ül Hassa ile hayatını birleştirdi.

Etrafında anlatılan kerametleriyle de tanınan Sultan Memduh'un adı, dönemin Osmanlı coğrafyasında geniş bir alana yayıldı. Aktarılan rivayetlere göre bir Osmanlı paşası, Fransızlara karşı kazandığı zaferi Sultan Memduh'un manevi yardımına bağladı ve savaş meydanında yeşil sarıklı, beyaz elbiseli bir süvarinin saflarına katılıp düşmanı bozguna uğrattığını, bu zatın kendisine 'Tillolu Memduh'um' diyerek ayrıldığını anlattı. Benzer şekilde denizde batan bir gemiden kurtulan bir yolcu da imdada çağırdığı Sultan Memduh'un kendisini kurtardığını ifade etti.

1847 yılında Tillo'da vefat eden Sultan Memduh'un türbesi, İsmail Fakirullah Hazretleri'nin türbesinin hemen yakınında yer alıyor. Sultan Memduh türbeyi kendinden önce vefat eden oğlu için yaptırmıştı. Kare planlı, tek kubbeli ve iki bölümlü mimari şemasıyla dikkat çeken yapıya doğu cephesindeki kapıdan giriliyor. Türbenin en çarpıcı unsurları arasında metal malzemeden yapılmış kapı ve şebekeler öne çıkıyor. Kapıda 1309/1892, şebekede ise 1288/1871 tarihleri okunuyor. Şebekelerin Sultan Memduh'un oğlu Şeyh Himmetullah tarafından yaptırıldığı biliniyor. Giriş kapısındaki yuvarlak kemerli kitabe, tuğra yeri, balıksırtı bordür ve lotüs motifleriyle yapı süsleme açısından da büyük bir zenginliğe sahip. Türbedeki madeni gümüş muhafazalar üzerinde yer alan cennet ve cehennem tasvirli süslemeler ise ziyaretçilerin en çok ilgisini çeken unsurlar arasında yer alıyor.

Ancak son yıllarda geçirdiği kapsamlı yenileme çalışmaları nedeniyle yapının özgünlüğünü büyük ölçüde yitirdiği uzmanlar tarafından vurgulanıyor. Tarihi eserlerin restorasyon süreçlerinde özgün dokusunun korunması gerektiğine dikkat çeken uzmanlar, bu konudaki hassasiyetin artırılması çağrısını sürdürüyor.

Tillo, Sultan Memduh Türbesi ve İsmail Fakirullah Hazretleri'nin türbesinin yanı sıra barındırdığı pek çok tarihi ve dini yapıyla Siirt'in en önemli kültür ve inanç turizmi merkezi olmaya devam ediyor.